İçeriğe geç
YENİFlaman ve Hollanda müfredatına bağlı AI öğretmen.Nasıl çalışır →

Çocukta disleksi: belirtiler ve evde nasıl yardım edilir

Ödev ve öğrenme

6 dk okuma

Kısa cevap

Disleksi, normal zekâdaki bir çocuğun ek yardıma rağmen okuma ve yazmada ciddi ve kalıcı zorluk yaşadığı bir öğrenme güçlüğüdür. Belirtiler yavaş ya da zorlanarak okuma, çok yazım hatası ve çalışmaya rağmen az ilerlemedir. Evde en çok, anne baba olarak kalarak, kısa ve başarılabilir çalışmalar yaparak ve çocuğun iyi olduğu şeyleri destekleyerek yardım edersiniz.

Tanıyı veli koymaz. Tanı, CLB'nin de içinde olduğu uzmanların değerlendirmesinden sonra konur. Ama yardım istemek için tanı gerekmez.

Bu yazı, çocuğu Belçika'da Flaman (Hollandaca eğitim veren) okula giden aileler içindir. CLB, her Flaman okuluna bağlı ücretsiz öğrenci rehberlik merkezidir.

Disleksi tam olarak nedir?

Disleksi olan çocukta okuma ve yazma kolay kolay otomatikleşmez. Sınıf arkadaşları kelimeleri bir bakışta tanırken çocuk her kelimede yeniden düşünmek zorunda kalır. Bu çok enerji ister. Okul günü sonunda çocuğun yorgun, huysuz ya da isteksiz olması bu yüzden şaşırtıcı değildir. Akşam ödevi başlamadan önce kısa bir mola ve bir atıştırmalık, çoğu zaman uzun bir nasihatten daha çok işe yarar.

Disleksinin zekâyla ya da tembellikle ilgisi yoktur. Zorluklar tıbbi bir nedenle ya da çevreyle açıklanamaz. Ve ek destekle de sürer.

Evde Türkçe konuşup okulda Hollandaca okumayı öğrenen bir çocuk bir süre daha yavaş okuyabilir. Bu tek başına disleksi değildir; önemli olan iyi eğitim ve desteğe rağmen süren zorluklardır.

Hangi belirtileri görebilirsiniz?

Tek bir belirti pek bir şey söylemez. Önemli olan, ek çalışmaya rağmen süren bir örüntüdür.

Yaş Olası belirtiler
İlkokul 1–2 harfler ve sesler zor kalır; kesik kesik okuma; kelimeyi okumak yerine tahmin etme
İlkokul 3–4 yavaş okuma; basit kelimelerde çok hata; dikte çalışmalarında büyük zorluk
İlkokul 5–6 okuma hâlâ çok çaba ister; bilinen kelimelerde bile yazım hatası; okumaktan çekinme
Ortaokul metinden yavaş ders çalışma; yabancı dillerde zorluk; okuduktan sonra yorgunluk

Bazı veliler zaman ve yön algısında, düzen kurmada güçlük ya da düşük özgüven de fark eder. Bu özellikler her çocukta görülmez.

Çocuğun AVI seviyesi teknik okuma hakkında ilk bir ipucu verebilir. Ayrıntısı sınıfa göre AVI okuma seviyesi yazısında.

Disleksi tanısını kim koyar?

İlk adım öğretmenle bir görüşmedir. Okul, çocuğun sınıfa göre nasıl geliştiğini görür ve ek destek verebilir.

CLB'den de tavsiye isteyebilirsiniz. CLB, dil ve konuşma terapisti (logopedist) gibi başka uzmanlar önerebilir. Tanı, ancak hedefli yardıma rağmen zorlukların sürdüğü netleştiğinde konur.

Önemli: yardım aramak ya da başlatmak için tanıyı beklemek zorunda değilsiniz.

Okul hangi uyarlamaları yapabilir?

Çoğu zaman normal eğitim içinde makul uyarlamalar yeterlidir. Örneğin:

Çocuğunuzun neye ihtiyacı olduğunu okulla konuşun. İyi hazırlanmış bir görüşme yardımcı olur; bkz. karne ve veli toplantısı.

Evde nasıl yardım edersiniz?

En önemli öneri basit: öğretmen olmayın, önce anne baba kalın. Çocuğunuz okulda zaten çok çalışıyor. Evde dinlenmeye ve başarıya da yer olmalı.

Türkçe okumak da sayılır ve öykü sevgisini canlı tutar. Yazım çalışması için evde yazım ve imla çalışması, okuma isteği için çocuk kitap okumak istemiyor yazılarına bakın.

Çocuğun özgüveni nasıl korunur?

Okumada zorlanan çocuklar kendilerini hemen sınıf arkadaşlarıyla karşılaştırır. Başkalarının daha hızlı okuduğunu görür ve bazen daha az akıllı olduklarını düşünür. Beyinlerinin okumayı farklı işlediğini, bunun zekâları hakkında bir şey söylemediğini anlatın.

Yalnız sonucu değil, çabayı ve yöntemi övün: "O uzun kelimeyi kendin parçalara ayırdın." Geçen haftadan daha akıcı giden bir sayfa gibi küçük ilerlemeleri kutlayın.

Kardeşler ve aile ne yapabilir?

Disleksi yalnız çocuğu değil, bütün aileyi etkiler. Kardeşler arasında "o daha hızlı okuyor" gibi karşılaştırmalardan kaçının. Her çocuğun güçlü olduğu alan farklıdır ve bu evde de görünür olmalı.

Büyükanne ve büyükbabalar da önemli bir destektir. Torununa Türkçe masal okumak ya da birlikte sesli kitap dinlemek, okuma baskısı olmadan dil ve öykü sevgisi kazandırır.

Okulla konuşurken nelere dikkat edilir?

Görüşmeye giderken evde gördüklerinizi kısaca not alın: çocuk günde ne kadar okuyor, hangi kelimelerde takılıyor, ödev ne kadar sürüyor. Somut örnekler, "okumada zorlanıyor" demekten çok daha fazla şey anlatır.

Çocuğun evde Türkçe konuştuğunu ve Türkçe okumada nasıl olduğunu da söyleyin. Çocuk her iki dilde de benzer zorluklar yaşıyorsa bu, öğretmen ve CLB için önemli bir bilgidir. Yalnız Hollandacada zorlanıyorsa, dil desteği daha ön planda olabilir.

Hollandacanız yetmiyorsa bunu açıkça belirtin. Birçok okul görüşmede daha sade konuşur ya da tercüman ayarlamaya yardım eder. Bir sonraki adımın ne olacağını ve kiminle iletişimde kalacağınızı görüşmenin sonunda netleştirin.

Kontrol listesi: bir sonraki adım ne zaman atılır?

Birkaç maddeyi tanıyorsanız okuldan görüşme isteyin ve CLB ile iletişime geçin.

Evde on eğlenceli alıştırma

Bu alıştırmalar bir test değildir. 1.–3. sınıf için kısa ve başarılabilir çalışma anlarıdır. Bir seferde en çok üç tane yapın. Türkçe hazırlandı ki birlikte yapabilesiniz; aynı ses oyunları Hollandaca da işe yarar.

  1. Kelebek kelimesinin hecelerini el çırparak sayın. Kaç kez?
  2. Hangi kelime kedi ile kafiyelidir: dedi, masa ya da top?
  3. Balık kelimesinin başında hangi sesi duyuyorsun?
  4. Kitap kelimesinin sonunda hangi sesi duyuyorsun?
  5. Kalem kelimesini k olmadan söyle.
  6. Sesleri birleştir: e – l – m – a. Hangi kelime?
  7. Hangi kelime daha uzun: ev mi, okul mu? Harfleri say.
  8. Tren kelimesinde kaç harf var?
  9. İlk harfi değiştirerek yeni kelime yap: masa → k…
  10. Sesli oku ve kelimeleri say: Emre bir elma yiyor.

Cevaplar

  1. Üç: ke-le-bek.
  2. dedi.
  3. b.
  4. p.
  5. alem.
  6. elma.
  7. okul: o-k-u-l dört harf, ev iki harf.
  8. Dört: t-r-e-n.
  9. kasa.
  10. Dört kelime.

Ses alıştırmaları (3–6) haftalarca çalışmaya rağmen zor kalırsa öğretmenle konuşurken bundan söz edin.

Sık sorulan sorular

Disleksi hangi yaştan itibaren anlaşılabilir?

Disleksi ancak çocuk okuma eğitimi aldıktan sonra, yani ilkokuldan itibaren düşünülebilir. Söz konusu olan, ek desteğe rağmen süren zorluklardır.

Yardım almak için tanı gerekir mi?

Hayır. Tanı olmadan da yardım isteyebilir ya da başlatabilirsiniz. Öğretmenle konuşun ya da CLB'den tavsiye isteyin.

Disleksi büyüyünce geçer mi?

Disleksi kaybolmaz, ama iyi destek ve uyarlamalarla çocuklar onunla iyi baş etmeyi öğrenir. Zorluklar yetişkinlikte de sürebilir.

Okul hangi uyarlamaları yapabilir?

Çoğu zaman normal eğitim içinde makul uyarlamalar yeterlidir: büyük ödevler, sınavlar ve yazılılar için ek süre ve sınıfta yardımcı araçlar gibi.

Atlas nasıl yardımcı olur

Her okuma görevi çocuğunuza o kadar enerji harcatıyor ki öğrenmenin kendisi mi zarar görüyor? Atlas ekranı çocuğunuza göre uyarlar, böylece çocuk harflere takılmadan çalışır. Özel ihtiyaç profiliyle çocuk disleksiye uygun yazı tipi, otomatik sesli okuma, cümle cümle okuma ve ek süre alır. Atlas süre sınırı olmayan ve daha az seçenekli testler sunar, çocuk içeriğe odaklanır. Bu profil her pakete dahildir. Atlas'ı ücretsiz deneyin.

Atlas'ın farkı: iPhone, Android, Windows bilgisayar, konsol ve TV tek panelden yönetilir. Günlük süre telefon, tablet ve bilgisayarda ortak bir havuzdan düşer.

Ücretsiz başla

Kaynaklar

Bunları da okuyun